بسم الله الرحمن الرحيم
Latin urufatında oqumaq
Эй Аллахнынъ къуллары, Юдже Раббинъизден къоркъунъ, бу мубарек ай девамында япкъанынъызгъа озюнъизни эсапкъа чекинъиз. Чюнки бу берекетли ай кетмеге азырлана. О тезден бизни къалдыраджакъ, ве япкъан амелинъизге коре, о, сиз ичюн ве сизге къаршы шаат оладжакъ. Онынъ ичюн, бу айнынъ къалгъан куньлеринде тёвбеге къайтынъ, Юдже Раббинъизге истигъфарнен къайтынъ, хайыр амеллерге ве сёзлерге ашыкъынъ, энъ сыджакъ дуалар иле Раббинъизге ёнельмеге тырышынъ. Бельки сиз озь къачырмаларынъызны ве хаталарынъызны догъурта билирсинъиз.
Эй Аллахнынъ къуллары! Къальбинъизге хош корюнген мусафир келип, онынъ кетмеге вакъыты кельгенде, кальб къасеветлене. Эльбетте, бу геджелер ве куньлер о къадар тез кечтилер: даа якъын вакъытта биз Рамазанны къаршылап алгъан эдик, шимди исе о кетмеге азырлана.
Биз бильмеймиз, ве арамызда бир кимсе бильмей, невбеттеки Рамазан айыны ким къаршылап олур; о келеджек Рамазангъа къадар яшап етеджекми, яда онъа олюм келеджекми. Юдже Аллахкъа ялварамыз, бизлерге чокъ Рамазанларгъа яшап етмеге ве бу айларны ибадетте кечирмеге насип этсин.
Бу айнынъ чокъу кечти. Эр бир инсан, бу ай девамында Раббисине япкъан амеллерининъ къийметини биле.
Юдже Аллахкъа якъынлашмакъта бири бирини озьген инсанларны корьгенинъде къуванасынъ: озь геджелерини намазда ве ибадетте кечирген инсанны коресинъ; дигер инсан исе озь эвини, аилесини къалдырып джамиге кетип Юдже Аллахкъа ибадетнен ве истигъфарнен ограшкъаныны коресинъ; дигери исе озь мал-мулькини аямадан бу ай девамында Аллах ёлунда ораза туткъанларны ашаткъаныны садакъа ве зекят бергенини коресинъ.
Шимди исе, бу ай кетеджекте бизлерге базы шейлерни хатырламагъа уйгъун олур.
Биринджиси – бу Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) мерхамет эйлеген ве бу айны ибадетте, намазларда, оразада кечирмеге насип эткен кимселерге мураджааттыр. Гузель тиджаретчи олгъан, ве бу ай девамында гузель файда къазангъан кимселереге мураджаат. Мен озюме ве сизлерге мураджаат этем. Бу шейлерни эписи ичюн Юдже Раббинъизге хамд корьсетинъиз, чюнки, тек О сизлерге буларны эписини япмагъа насип этти. Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) олмаса эди, биз бу догъру ёлгъа турмаз эдик: биз ораза тутмаз эдик, биз намаз къылмаз эдик. Онынъ ичюн Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) Озь Китабында дей:
وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَى مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
«Эгер усьтюнъизде Аллаhнынъ лютф ве мерхамети олмаса эди, аранъыздан ич бир кимсе асла темизге чыкъалмаз эди. Факъат Аллаh истегенини арындырыр. Аллаh эшитир ве билир».
(«ан-Нур», 24:21).
На заман Пейгъамберимиз ﷺ ендыс савашында булунгъанда, о топракъ ташыгъан вакъыт, онынъ къурсагъы тознен былашты, ве о ﷺ деди:
وَاللَّهِ لَوْلاَ اللَّهُ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا
«Аллахнен емин этем, эгер Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) олмаса эди, биз догъру ёлгъа тургъанлардан олмаз эдик, садакъа бермез эдик, намаз къылмаз эдик».
Аль-Бухари (4104).
Онынъ ичюн эр бир хайыр Юдже Аллахкъа аиттир. Юдже Аллах Озь мерхамети себебинден бизлерни имангъа талимат берди, О бизлерге мерхамет эйледи. Аллахнынъ рахмети олмаса, биз ким олар эдик? Онынъ ичюн, бутюн япкъан амеллеринъ ичюн Раббинъе хамд эт.
Ич бир вакъыт озюнъ акъкъында яхшы тюшюнме ве буны озюнъе ярарлыкъ деп багълама. Даа ярамайы, эгер къальбинъни бир кёшесинде Юдже Аллахны опкелесенъ, санки озь оразанънен, озь намазынънен, озь садакъаларынънен Юдже Аллахкъа хизмет япасынъ. Беш-бетер, бу нийметлерден сонъ Аллахынъа нанкёрлыкънен ярамай арекетлернен даврансанъ.
Эй Аллахнынъ къуллары! Билинъиз ки, амеллер сайысынен къарарланмай, Юдже Аллахнен къабул олгъанынен яда олмагъанынен къарарлана. Онынъ ичюн озюмни ве сизлерни давет этем: амеллеринъизни къабул олмасыны Юдже Аллахкъа гъайрет иле тиленъиз. Амеллеринъиз къабул олмасыны Юдже Аллахкъа ялвармакътан къайтманъыз, чюнки мувафакъиетли инсан – бу Юдже Раббисине гъайрат иле ибадет эткен ве айни заманда Раббисинден къоркъкъан исандыр. Онынъ амеллери Аллахнен ред этиледжегинден ве къабул олмайджагъындан юреги титремекте.
وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوا وَّقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ
«Ве Рабблерине дёнеджеклери ичюн, япаяткъан ишлерини къальплери титреерек япкъанлар».
(«аль-Му’минун», 23:60).
عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ » الَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آَتَوْا ، وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ » أَهُوَ الرَّجُلُ يَزْنِي وَيَسْرِقُ وَيَشْرَبُ الْخَمْرَ ؟ قَالَ : » لَا يَا بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ — » أَوْ » لَا يَا بِنْتَ الصِّدِّيقِ — » وَلَكِنَّهُ » الرَّجُلُ يَصُومُ وَيُصَلِّي وَيَتَصَدَّقُ ، وَهُوَ يَخَافُ أَنْ لَا يُقْبَلَ مِنْهُ
Аише анамыз (Аллах ондан разы олсун) бу аетни эшитип Пейгъамберимизге ﷺ бойле деди: «Бу ким акъкъында айтыла? Бу Юдже Аллахкъа къайтаджагъындан къоркъкъан кимселерми? Бу зина япкъан, ички ичкен ве хырсызлыкъ япкъан кимселер акъкъындамы? Олар акъкъындамы? Олармы къоркъалар?» — «Ёкъ, ей сыдыкънынъ къызы, бу намаз къылгъан, ораза туткъан, садакъа берген инсандыр, амма ондан къабул олмайджакъ деп къоркъмакъта».
Али ибн Аби Талиб (Аллах ондан разы олсун) деди: «Амеллеринъизден даа зияде олар къабул оладжагъына къасеветленинъиз, чюнки Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) деди:
إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ
«Аллаh анджакъ такъва саиплеринден къабул этер».
(«аль-Маида», 5:27).
Дженнетте инсанлар не айтаджагъыны билесизми? Олар дейджеклер:
إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ
«Даа эвель биз, аилелеримиз арасында биле (иляхий азаптан) къоркъар эдик. Аллаh бизге лютф этти де, бизни вуджутнынъ ичини биле якъыджы рузгяр азабындан къорчалады».
(«ат-Тур», 52:26-27).
Ибрахим ат-Тейми (Аллах ондан разы олсун) деди: «Эгер ондан къабул олмайджагъындан къоркъмаса ве титремесе – бойле инсан Дженнет сакинлеринден дегильдир». Бу биринджиси.
Экинджиси. Шимди бу буюк айнынъ сонъунда – истигъфарны зияделештирмек керек. Беллеменъизки, истигъфар тек гюнахлар ичюн япылыр, — ёкъ! Аллахнынъ темиз къуллары хайыр амеллер япып битиреркен, олар Раббисине истигъфар япалар, онынъ ичюн шимди истигъфарны зияделештирмек керек. Тек япкъанынъ вакъыт дегиль, хайыр амеллерни екюнлеген вакъытынъда да. Сенинъ не къадар эксикликлеринъ бар? Бу, Рабиннъе утанмадан къайтаджагъын ибадетлерми аджеба? Юдже Аллахтан истигъфар сора.
Учюнджиси. Бильгенинъиз киби, Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) мерхаметлидир, ве О бу айнынъ сонъунда иманымызны арттыраджакъ, бизим эксикликлеримизни тюзетеджек ве иляве этеджек ибадетлерни тайин этти. Бу ибадетлер бизлерге къаршы Раббимизнинъ нийметлеридир, ве биз бу нийметлер ичюн Юдже Раббимизге шукюр этмек керекмиз.
Бу насыл ибадет чешитлери? Олар учь данедир:
- Закятуль-фитр (фитр садакъасы);
- Текбир (айнынъ екюнлеген сонъ япылгъан текбирлер);
- Байрам намазы.
Биринджи ибадет – Закятуль-фитр.
Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) Рамазан айнынъ сонъунда, бир са’ ольчевинде олгъан ашны фитр садакъасы оларакъ тайин эткен. Са’ – бу аджим ольчевидир. Эгер оны килограмгъа чевирсек, махсулгъа коре 2,5 – 3 кило ола. Фитр садакъасы бир са’ тайин этильген.
Эки сахихте, Бухариде ве Муслимде, Абдуллах ибн Умерден ривает этильген хадис:
فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى الْعَبْدِ وَالْحُرِّ، وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى، وَالصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَأَمَرَ بِهَا أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلاَةِ
«Фитр садакъасы бир са’ хурманен яда бир са’ арпанен, къул яда азат олгъан, акъай киши ве апай кишиден, мусульман сайысындан олгъан юфакъ ве буюктен Пейгъамберимиз ﷺ , фитр садакъасы берильмесини тайин этти».
Аль-Бухари (1503) ве Муслим (986).
Ибн Аббастан бойле сёзлер ривает этильген:
فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاَةِ فَهِىَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاَةِ فَهِىَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ
«Пейгъамберимиз ﷺ фитр садакъасыны, ораза туткъан кимсеге бош лафтан ве гюнахлардан арынмакъ ичюн ве фукъарелерни ашатмакъ ичюн тайин этти. Ким де ким фитр садакъасыны байрам намазындан эвель берсе, бу къабул этилир, ким исе фитр садакъасыны байрам намазындан сонъ берсе – бу адий садакъа сайылыр».
Эбу Давуд (1609) ве Ибн Маджах (1827).
Эй Аллахнынъ къуллары! Рамазан айнынъ сонъунда эр бир мусульман, озю ичюн ве озь беслеген инсанлары ичюн фитр садакъасыны бермек керек.
Ананынъ къурсагъында олгъан баланы алсакъ, о ичюн фитр берильмеси зорунлы дегиль, амма эгер инсан берсе, бу хайырдыр.
Инсан ичюн, Рамазаннынъ сонъки кунь батмасыны тапкъан ерде фитр садакъасыны берильмеси даа хайырлыдыр. Эгер о бир мемлекетте, амма онынъ беслеген инсанлары дигер мемлекетте исе, озю ичюн ве беслеген инсанлара ичюн фитр садакъаны бир ерде бере билир яда беслеген инсанлары олгъан ерде бир кимсеге бу фитр садакъаны тёлемеге эманет эте билир.
Фитр садакъасы не вакъыт бериле?
Бу пек онемлидир. Базы инсанлар дейлер: «Мен фитр садакъамны Рамазан айнынъ башында бердим»; базылары Рамазан айнынъ ортасында берелер. Ёкъ, эй Аллахнынъ къуллары: фитр садакъасыны бериледжек вакъыты – бу Рамазан айнынъ сонъки кунь батмасыдыр. Бу вакъыттан байрам намазы башланмасына къадар фитр садакъасы берилир.
Базы алимлер дейлер, энъ чокъ – бу намазгъа бир яда эки кунь къалгъанда фитр садакъасыны берильмеси джаиздир. Эй Аллахнынъ къуллары, бундан даа эввель берильмеси ясакътыр. Керчектен бу вакъыт – Рамазаннынъ сонъки кунь батмасындан байрам намазы башланмасына къадардыр. Эгер инсан онемли себеби олмадан фитр садакъасыны байрам намазына къадар тёлемеди исе, о гюнахкярдыр, ве эписи бир бу садакъаны къаза оларакъ тёлемек керектир.
Фитр садакъасы кимлерге бериле?
Фитр садакъасы тек мусульман олгъан факър-фукъарелерге бериле, зекят тёленген бутюн категориягъа дегиль.
Бир фукъареге бир къач фитр садакъасы берильмеси олурмы? Эбет, бир къач мусульман бир фукъареге озь фитр садакъасыны бермелери джаиздыр. Бир фитр садакъа бир къач фукъаре арасында болюне билир. Эв сакинлери эр биринден бир са’ ольчеп бир къутугъа эписини къоюп фукъарелерге таркъатмалары мумкюндир.
Эй Аллахнынъ къуллары, темель олгъан махсулдан бир са’ берильмеси керектир. Пейгъамберимизнинъ ﷺ девиринде бу богъдай, арпа, хурма, къурутылгъан сюзьме, юзюм къурусы эди. Бугунь исе, эсас махсуллар – бу пирнич, къара богъдай ола биле. Бу сепильген ве ольченильген махсуллар олмакъ керектир. Бу аш тербиеси олмаз – къорантаны тойдураджакъ махсул олмакъ керек. Этнен де берильмез, чюнки бу сепильген махсул дегиль. Ун ве макарон махсулларынен бермек мумкюн.
Эй Аллахнынъ къуллары, фитр садакъасы чин юректен, къытмыр олмадан берильмеси пек онемлидир. Эгер сен къызгъанчлыкъ япсанъ, демек озюнъе къаршы къызгъанчлыкъ япасынъ. Энъ гюзелини, фукъареге файда кетиреджегини бермек керексинъ. Олгъан оладжагъы йылда бир кере, Рамазан айнынъ сонъунда бир са’, онынъ ичюн къызгъанманъыз.
Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) дей:
وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ
«Сизге берильсе, козюнъизни юммадан алалмайджакъ яман малларны хайыр дие, бермеге къалкъышманъ».
(«аль-Бакъара», 2:267).
Фитр садакъаны паранен бермеге мумкюнми?
Таркъалгъан фикр, фитр садакъаны аш ерине паранен бермеге мумкюн. Даа догъру фикр: ёкъ мумкюн дегиль. Чюнки бу Пейгъамберимизнинъ ﷺ Суннетине ве онынъ сахабелерине къаршы келе. Пейгъамберимизнинъ ﷺ ве онынъ сахабелерининъ девиринде пара бар эди – динар ве дирхем, амма ич бир вакъыт олар фитр садакъасыны паранен бермей эдилер. Онынъ ичюн фитр садакъа тек емек махсулларынен берильмеси керектир. Ёкъса сенинъ ибадетинъ Юдже Аллахнен къабул этильмеси телюкелидир. Чюнки Пейгъамберимиз ﷺ деди:
مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ
«Ким де ким бизим эмиримиз олмагъан бир амель япса, о амель ред этиледжектир».
Муслим (1718).
Аби Саид аль – Худри (Аллах ондан разы олсун) деди:
كُنَّا نُخْرِجُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ. وَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَكَانَ طَعَامَنَا الشَّعِيرُ وَالزَّبِيبُ وَالأَقِطُ وَالتَّمْرُ
«Биз Пейгъамберимизнинъ ﷺ девиринде фитр садакъамызны фитр куню бир са’ ашнен бере эдик, о заман бизим ашымыз арпа, юзюм къурусы, къурутылгъан иримчик ве хурма эди».
Аль-Бухари (1510) ве Муслим (985).
Экинджи ибадет – бу текбир.
Текбир – бу Юдже Аллахны юксельтмектир. Бу айны текбирнен екюнлемек керек, чюнки бу акъкъында Юдже Аллах (Субханаху ва Та’аля) бойле деди:
وَلِتُكْمِلُواْ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
«Бутюн булар сайыны тамамлавунъыз ве сизге догъру ёлны косьтерювине къаршылыкъ Аллаhкъа текбирнен тазим этювинъиз, шукюр этювинъиз ичюндир».
(«аль-Бакъара», 2:185).
Текбир не вакъыт айтып башланылыр?
Селефлер байрам куню эвлеринден чыкъып намазгъа кетеркен текбир айта экенлер. Ве байрам намазы къылынаджакъ ерде имам кельмегене къадар текбир айта экенлер.
Базы алимлер тёпеде айтылгъан аетке коре, текбир вакъыты Рамазаннынъ сонъки куню бакъткъанынен башлана, деп айталар.
Акъай кишилер Юдже Аллахкъа, Онынъ нийметлерине хамд косьтериркен, текбирни юксек сеснен айтмакъ кереклер. Пейгъамберимиз ﷺ эвинден чыкъып намаз кылынаджакъ ерге кетеркен текбирини айта экен, байрам намазы битмегене къадар.
Текбир насыл айтылмакъ керек?
Текбирнинъ тюрлю шекиллери бар. Базы сахабелерден ривает этиле, олар бойле айта экенлер:
اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، اللَّهُ أَكْبَرُ وَلِلَّهِ الْحَمْدُ
/Аллаху акбар, Аллаху акбар. Ля иляха илля Ллях. Аллаху акбар уа лиЛляхиль хамд/
«Аллах Буюктир! Аллах Буюктир! Аллахтан гъайры ибадет этиледжек ляйыкъ олгъан илях ёкъ. Аллах Буюктир, ве бутюн хамдлар Юдже Аллахкъа аиттир!»
Апайлар исе эжнебилер арасында, озьлерине дикъкъат чекмемек ичюн текбирни яваштан айтмакъ кереклер.
Пек таркъалгъан бир хата акъкъында айтмагъа истейим: текбир хорнен айтылмаз. Эр бир инсан сеснен айта, амма айры айта, бир сеснен башлап ве бир сеснен битирмек догъру дегиль. Базы вакъыт инсан отурып дирижирлик япа ве адамларгъа къолунен корьсете: насыл берабер башлап берабер битирмек керек; бойледже о адамларгъа ибадет этмеге кеде эте. Демек ки, эр бир инсан текбирны айрыджа озю юксек сеснен айтмакъ керек, чюнки сахабелер айни бойле япкъанлар.
•••••❁⚜️❁•••••┈┈•••••❁⚜️❁•••••❁⚜️❁•••••❁⚜️❁•••••┈┈•••••❁⚜️❁•••••
Ramazanda oñğan kimselerge muracaat
بسم الله الرحمن الرحيم
Ey Allahnıñ qulları, Yüce Rabbiñizden qorquñ, bu mubarek ay devamında yapqanıñızğa özüñizni esapqa çekiñiz. Çünki bu bereketli ay ketmege azırlana. O tezden bizni qaldıracaq, ve yapqan ameliñizge köre, o, siz içün ve sizge qarşı şaat olacaq. Onıñ içün, bu aynıñ qalğan künlerinde tövbege qaytıñ, Yüce Rabbiñizge istiğfarnen qaytıñ, hayır amellerge ve sözlerge aşıqıñ, eñ sıcaq dualar ile Rabbiñizge yönelmege tırışıñ. Belki siz öz qaçırmalarıñıznı ve hatalarıñıznı doğurta bilirsiñiz.
Ey Allahnıñ qulları! Qalbiñizge hoş körüngen musafir kelip, onıñ ketmege vaqıtı kelgende, kalb qasevetlene. Elbette, bu geceler ve künler o qadar tez keçtiler: daa yaqın vaqıtta biz Ramazannı qarşılap alğan edik, şimdi ise o ketmege azırlana.
Biz bilmeymiz, ve aramızda bir kimse bilmey, nevbetteki Ramazan ayını kim qarşılap olur; o kelecek Ramazanğa qadar yaşap yetecekmi, yada oña ölüm kelecekmi. Yüce Allahqa yalvaramız, bizlerge çoq Ramazanlarğa yaşap yetmege ve bu aylarnı ibadette keçirmege nasip etsin.
Bu aynıñ çoqu keçti. Er bir insan, bu ay devamında Rabbisine yapqan amelleriniñ qiymetini bile.
Yüce Allahqa yaqınlaşmaqta biri birini özgen insanlarnı körgeniñde quvanasıñ: öz gecelerini namazda ve ibadette keçirgen insannı köresiñ; diger insan ise öz evini, ailesini qaldırıp camige ketip Yüce Allahqa ibadetnen ve istiğfarnen ögraşqanını köresiñ; digeri ise öz mal-mülkini ayamadan bu ay devamında Allah yolunda oraza tutqanlarnı aşatqanını sadaqa ve zekât bergenini köresiñ.
Şimdi ise, bu ay ketecekte bizlerge bazı şeylerni hatırlamağa uyğun olur.
Birincisi – bu Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) merhamet eylegen ve bu aynı ibadette, namazlarda, orazada keçirmege nasip etken kimselerge muracaattır. Güzel ticaretçi olğan, ve bu ay devamında güzel fayda qazanğan kimselerege muracaat. Men özüme ve sizlerge muracaat etem. Bu şeylerni episi içün Yüce Rabbiñizge hamd körsetiñiz, çünki, tek O sizlerge bularnı episini yapmağa nasip etti. Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) olmasa edi, biz bu doğru yolğa turmaz edik: biz oraza tutmaz edik, biz namaz qılmaz edik. Onıñ içün Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) Öz Kitabında dey:
وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَى مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
«Eger üstüñizde Allahnıñ lütf ve merhameti olmasa edi, arañızdan iç bir kimse asla temizge çıqalmaz edi. Faqat Allah istegenini arındırır. Allah eşitir ve bilir».
(«an-Nur», 24:21).
Na zaman Peyğamberimiz ﷺ yendıs savaşında bulunğanda, o topraq taşığan vaqıt, onıñ qursağı toznen bılaştı, ve o ﷺ dedi:
وَاللَّهِ لَوْلاَ اللَّهُ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا
«Allahnen yemin etem, eger Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) olmasa edi, biz doğru yolğa turğanlardan olmaz edik, sadaqa bermez edik, namaz qılmaz edik».
Al-Buhari (4104).
Onıñ içün er bir hayır Yüce Allahqa aittir. Yüce Allah Öz merhameti sebebinden bizlerni imanğa talimat berdi, O bizlerge merhamet eyledi. Allahnıñ rahmeti olmasa, biz kim olar edik? Onıñ içün, bütün yapqan amelleriñ içün Rabbiñe hamd et.
İç bir vaqıt özüñ aqqında yahşı tüşünme ve bunı özüñe yararlıq dep bağlama. Daa yaramayı, eger qalbiñni bir köşesinde Yüce Allahnı öpkeleseñ, sanki öz orazañnen, öz namazıñnen, öz sadaqalarıñnen Yüce Allahqa hizmet yapasıñ. Beş-beter, bu niymetlerden soñ Allahıña nankörlıqnen yaramay areketlernen davransañ.
Ey Allahnıñ qulları! Biliñiz ki, ameller sayısınen qararlanmay, Yüce Allahnen qabul olğanınen yada olmağanınen qararlana. Onıñ içün özümni ve sizlerni davet etem: amelleriñizni qabul olmasını Yüce Allahqa ğayret ile tileñiz. Amelleriñiz qabul olmasını Yüce Allahqa yalvarmaqtan qaytmañız, çünki muvafaqiyetli insan – bu Yüce Rabbisine ğayrat ile ibadet etken ve ayni zamanda Rabbisinden qorqqan isandır. Onıñ amelleri Allahnen red etileceginden ve qabul olmaycağından yüregi titremekte.
وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوا وَّقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ
«Ve Rabblerine dönecekleri içün, yapayatqan işlerini qalpleri titreyerek yapqanlar».
(«al-Mu’minun», 23:60).
عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ » الَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آَتَوْا ، وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ » أَهُوَ الرَّجُلُ يَزْنِي وَيَسْرِقُ وَيَشْرَبُ الْخَمْرَ ؟ قَالَ : » لَا يَا بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ — » أَوْ » لَا يَا بِنْتَ الصِّدِّيقِ — » وَلَكِنَّهُ » الرَّجُلُ يَصُومُ وَيُصَلِّي وَيَتَصَدَّقُ ، وَهُوَ يَخَافُ أَنْ لَا يُقْبَلَ مِنْهُ
Aişe anamız (Allah ondan razı olsun) bu ayetni eşitip Peyğamberimizge ﷺ böyle dedi: «Bu kim aqqında aytıla? Bu Yüce Allahqa qaytacağından qorqqan kimselermi? Bu zina yapqan, içki içken ve hırsızlıq yapqan kimseler aqqındamı? Olar aqqındamı? Olarmı qorqalar?» — «Yoq, yey sıdıqnıñ qızı, bu namaz qılğan, oraza tutqan, sadaqa bergen insandır, amma ondan qabul olmaycaq dep qorqmaqta».
Ali ibn Abi Talib (Allah ondan razı olsun) dedi: «Amelleriñizden daa ziyade olar qabul olacağına qasevetleniñiz, çünki Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) dedi:
إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ
«Allah ancaq taqva saiplerinden qabul eter».
(«al-Maida», 5:27).
Cennette insanlar ne aytacağını bilesizmi? Olar deycekler:
إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ
«Daa evel biz, ailelerimiz arasında bile (ilâhiy azaptan) qorqar edik. Allah bizge lütf etti de, bizni vucutnıñ içini bile yaqıcı ruzgâr azabından qorçaladı».
(«at-Tur», 52:26-27).
İbrahim at-Teymi (Allah ondan razı olsun) dedi: «Eger ondan qabul olmaycağından qorqmasa ve titremese – böyle insan Cennet sakinlerinden degildir». Bu birincisi.
Ekincisi. Şimdi bu büyük aynıñ soñunda – istiğfarnı ziyadeleştirmek kerek. Bellemeñizki, istiğfar tek günahlar içün yapılır, — yoq! Allahnıñ temiz qulları hayır ameller yapıp bitirerken, olar Rabbisine istiğfar yapalar, onıñ içün şimdi istiğfarnı ziyadeleştirmek kerek. Tek yapqanıñ vaqıt degil, hayır amellerni yekünlegen vaqıtıñda da. Seniñ ne qadar eksiklikleriñ bar? Bu, Rabinñe utanmadan qaytacağın ibadetlermi aceba? Yüce Allahtan istiğfar sora.
Üçüncisi. Bilgeniñiz kibi, Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) merhametlidir, ve O bu aynıñ soñunda imanımıznı arttıracaq, bizim eksikliklerimizni tüzetecek ve ilâve etecek ibadetlerni tayin etti. Bu ibadetler bizlerge qarşı Rabbimizniñ niymetleridir, ve biz bu niymetler içün Yüce Rabbimizge şükür etmek kerekmiz.
Bu nasıl ibadet çeşitleri? Olar üç danedir:
1) Zakâtul-fitr (fitr sadaqası);
2) Tekbir (aynıñ yekünlegen soñ yapılğan tekbirler);
3) Bayram namazı.
Birinci ibadet – Zakâtul-fitr.
Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) Ramazan aynıñ soñunda, bir sa’ ölçevinde olğan aşnı fitr sadaqası olaraq tayin etken. Sa’ – bu acim ölçevidir. Eger onı kilogramğa çevirsek, mahsulğa köre 2,5 – 3 kilo ola. Fitr sadaqası bir sa’ tayin etilgen.
Eki sahihte, Buharide ve Müslimde, Abdullah ibn Ümerden rivayet etilgen hadis:
فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى الْعَبْدِ وَالْحُرِّ، وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى، وَالصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَأَمَرَ بِهَا أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلاَةِ
«Fitr sadaqası bir sa’ hurmanen yada bir sa’ arpanen, qul yada azat olğan, aqay kişi ve apay kişiden, musulman sayısından olğan yufaq ve büyükten Peyğamberimiz ﷺ , fitr sadaqası berilmesini tayin etti».
Al-Buhari (1503) ve Müslim (986).
İbn Abbastan böyle sözler rivayet etilgen:
فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاَةِ فَهِىَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاَةِ فَهِىَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ
«Peyğamberimiz ﷺ fitr sadaqasını, oraza tutqan kimsege boş laftan ve günahlardan arınmaq içün ve fuqarelerni aşatmaq içün tayin etti. Kim de kim fitr sadaqasını bayram namazından evel berse, bu qabul etilir, kim ise fitr sadaqasını bayram namazından soñ berse – bu adiy sadaqa sayılır».
Ebu Davud (1609) ve İbn Macah (1827).
Ey Allahnıñ qulları! Ramazan aynıñ soñunda er bir musulman, özü içün ve öz beslegen insanları içün fitr sadaqasını bermek kerek.
Ananıñ qursağında olğan balanı alsaq, o içün fitr berilmesi zorunlı degil, amma eger insan berse, bu hayırdır.
İnsan içün, Ramazannıñ soñki kün batmasını tapqan yerde fitr sadaqasını berilmesi daa hayırlıdır. Eger o bir memlekette, amma onıñ beslegen insanları diger memlekette ise, özü içün ve beslegen insanlara içün fitr sadaqanı bir yerde bere bilir yada beslegen insanları olğan yerde bir kimsege bu fitr sadaqanı tölemege emanet ete bilir.
Fitr sadaqası ne vaqıt berile?
Bu pek önemlidir. Bazı insanlar deyler: «Men fitr sadaqamnı Ramazan aynıñ başında berdim»; bazıları Ramazan aynıñ ortasında bereler. Yoq, ey Allahnıñ qulları: fitr sadaqasını berilecek vaqıtı – bu Ramazan aynıñ soñki kün batmasıdır. Bu vaqıttan bayram namazı başlanmasına qadar fitr sadaqası berilir.
Bazı alimler deyler, eñ çoq – bu namazğa bir yada eki kün qalğanda fitr sadaqasını berilmesi caizdir. Ey Allahnıñ qulları, bundan daa evvel berilmesi yasaqtır. Kerçekten bu vaqıt – Ramazannıñ soñki kün batmasından bayram namazı başlanmasına qadardır. Eger insan önemli sebebi olmadan fitr sadaqasını bayram namazına qadar tölemedi ise, o günahkârdır, ve episi bir bu sadaqanı qaza olaraq tölemek kerektir.
Fitr sadaqası kimlerge berile?
Fitr sadaqası tek musulman olğan faqr-fuqarelerge berile, zekât tölengen bütün kategoriyağa degil.
Bir fuqarege bir qaç fitr sadaqası berilmesi olurmı? Ebet, bir qaç musulman bir fuqarege öz fitr sadaqasını bermeleri caizdır. Bir fitr sadaqa bir qaç fuqare arasında bölüne bilir. Ev sakinleri er birinden bir sa’ ölçep bir qutuğa episini qoyup fuqarelerge tarqatmaları mümkündir.
Ey Allahnıñ qulları, temel olğan mahsuldan bir sa’ berilmesi kerektir. Peyğamberimizniñ ﷺ devirinde bu boğday, arpa, hurma, qurutılğan süzme, yüzüm qurusı edi. Bugün ise, esas mahsullar – bu pirniç, qara boğday ola bile. Bu sepilgen ve ölçenilgen mahsullar olmaq kerektir. Bu aş terbiyesi olmaz – qorantanı toyduracaq mahsul olmaq kerek. Etnen de berilmez, çünki bu sepilgen mahsul degil. Un ve makaron mahsullarınen bermek mümkün.
Ey Allahnıñ qulları, fitr sadaqası çin yürekten, qıtmır olmadan berilmesi pek önemlidir. Eger sen qızğançlıq yapsañ, demek özüñe qarşı qızğançlıq yapasıñ. Eñ güzelini, fuqarege fayda ketirecegini bermek kereksiñ. Olğan olacağı yılda bir kere, Ramazan aynıñ soñunda bir sa’, onıñ içün qızğanmañız.
Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) dey:
وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ
«Sizge berilse, közüñizni yummadan alalmaycaq yaman mallarnı hayır diye, bermege qalqışmañ».
(«al-Baqara», 2:267).
Fitr sadaqanı paranen bermege mümkünmi?
Tarqalğan fikr, fitr sadaqanı aş yerine paranen bermege mümkün. Daa doğru fikr: yoq mümkün degil. Çünki bu Peyğamberimizniñ ﷺ Sunnetine ve onıñ sahabelerine qarşı kele. Peyğamberimizniñ ﷺ ve onıñ sahabeleriniñ devirinde para bar edi – dinar ve dirhem, amma iç bir vaqıt olar fitr sadaqasını paranen bermey ediler. Onıñ içün fitr sadaqa tek yemek mahsullarınen berilmesi kerektir. Yoqsa seniñ ibadetiñ Yüce Allahnen qabul etilmesi telükelidir. Çünki Peyğamberimiz ﷺ dedi:
مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ
«Kim de kim bizim emirimiz olmağan bir amel yapsa, o amel red etilecektir».
Müslim (1718).
Abi Said al – Hudri (Allah ondan razı olsun) dedi:
كُنَّا نُخْرِجُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ. وَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَكَانَ طَعَامَنَا الشَّعِيرُ وَالزَّبِيبُ وَالأَقِطُ وَالتَّمْرُ
«Biz Peyğamberimizniñ ﷺ devirinde fitr sadaqamıznı fitr künü bir sa’ aşnen bere edik, o zaman bizim aşımız arpa, yüzüm qurusı, qurutılğan irimçik ve hurma edi».
Al-Buhari (1510) ve Müslim (985).
Ekinci ibadet – bu tekbir.
Tekbir – bu Yüce Allahnı yükseltmektir. Bu aynı tekbirnen yekünlemek kerek, çünki bu aqqında Yüce Allah (Subhanahu va Ta’alâ) böyle dedi:
وَلِتُكْمِلُواْ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
«Bütün bular sayını tamamlavuñız ve sizge doğru yolnı kösterüvine qarşılıq Allahqa tekbirnen tazim etüviñiz, şükür etüviñiz içündir».
(«al-Baqara», 2:185).
Tekbir ne vaqıt aytıp başlanılır?
Selefler bayram künü evlerinden çıqıp namazğa keterken tekbir ayta ekenler. Ve bayram namazı qılınacaq yerde imam kelmegene qadar tekbir ayta ekenler.
Bazı alimler töpede aytılğan ayetke köre, tekbir vaqıtı Ramazannıñ soñki künü baqtqanınen başlana, dep aytalar.
Aqay kişiler Yüce Allahqa, Onıñ niymetlerine hamd kösterirken, tekbirni yüksek sesnen aytmaq kerekler. Peyğamberimiz ﷺ evinden çıqıp namaz kılınacaq yerge keterken tekbirini ayta eken, bayram namazı bitmegene qadar.
Tekbir nasıl aytılmaq kerek?
Tekbirniñ türlü şekilleri bar. Bazı sahabelerden rivayet etile, olar böyle ayta ekenler:
اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، اللَّهُ أَكْبَرُ وَلِلَّهِ الْحَمْدُ
/Allahu akbar, Allahu akbar. Lâ ilâha illâ Llâh. Allahu akbar ua liLlâhil hamd/
«Allah Büyüktir! Allah Büyüktir! Allahtan ğayrı ibadet etilecek lâyıq olğan ilâh yoq. Allah Büyüktir, ve bütün hamdlar Yüce Allahqa aittir!»
Apaylar ise ejnebiler arasında, özlerine diqqat çekmemek içün tekbirni yavaştan aytmaq kerekler.
Pek tarqalğan bir hata aqqında aytmağa isteyim: tekbir hornen aytılmaz. Er bir insan sesnen ayta, amma ayrı ayta, bir sesnen başlap ve bir sesnen bitirmek doğru degil. Bazı vaqıt insan oturıp dirijirlik yapa ve adamlarğa qolunen körsete: nasıl beraber başlap beraber bitirmek kerek; böylece o adamlarğa ibadet etmege kede ete. Demek ki, er bir insan tekbirnı ayrıca özü yüksek sesnen aytmaq kerek, çünki sahabeler ayni böyle yapqanlar.
Тазе тефсирлер